De Publieke Ruimte

Een Slagvaardige Overheid

Een slagvaardige overheid gaat complexiteit te lijf met de jaarlijkse Vereenvoudigingswet. Maar beschikt de overheid al over de benodigde veranderinfrastructuur, -filosofie en -rollen om dat waar te maken? Het is vooral een kwestie van doen! Zo bleek tijdens de vijfde editie van de Dag van de Publieke Dienstverlening, georganiseerd door het Programma Werk aan Uitvoering.

Otto en Martijn gaan in gesprek met Bart Snels (kwartiermaker Slagvaardige Overheid bij het ministerie van Binnenlandse Zaken) en Hans Ouwehand (voorzitter van de Raad van Bestuur van het CAK, die zich inspant voor ‘uitstekende (digitale) dienstverlening’, een van de vier actielijnen van de Slagvaardige Overheid). Daarnaast horen we Staatssecretaris Eric van der Burg over de politieke drive achter deze opdracht.

Tijdens de Dag van de Publieke Dienstverlening, voerden professionals uit beleid en uitvoering diverse trialogen met Eerste en Tweede Kamerleden. Hoe dat is bevallen vertellen Mary Fiers, Barbara Kathmann, Joost Sneller en Robin van Leijen. En Sandra van Thiel (professor public management aan de Erasmus Universiteit) legt uit welke Haagse driehoeken er bestaan, en hoe een trialoog kan helpen om  de gesprekscyclus te verbeteren tussen bestuur, beleid en uitvoering.

Een digitaal autonome cloud: luchtfietserij?

De overheid wil meer regie over haar eigen digitale infrastructuur. Niet alleen om minder afhankelijk te zijn van Amerikaanse Big Tech. Maar ook omdat digitale autonomie een democratische randvoorwaarde is. Toch besteden overheden cloudvoorzieningen vooralsnog individueel aan zonder daarbij samen te werken. Dat kan toch anders? Hoogste tijd voor een overheidsbrede soevereine cloudvoorziening en een centrale marktplaats voor cloudtechnologieën.

Martijn en Otto gaan hierover in gesprek met Ron Kolkman, voorzitter van het aanjaagteam Cloud binnen de Nederlandse Digitaliseringsstrategie (NDS) en hoofdingenieur-directeur bij Rijkswaterstaat. Over de collectieve inzet van gemeenten spreken ze met Jacco Brouwer, beleidscoördinator Cloud en Digitalisering bij de VNG.  En ook de Waterschappen zitten niet stil. Zo blijkt uit het verhaal van Rozemarijn ter Horst, programmamanager Collectieve Thema's bij het Waterschapshuis. Dat is de gemeenschappelijke regeling waarin 21 waterschappen werken aan een digitale agenda.

Een simpel gesprek over complexe onderwerpen zoals de meerwaarde van een autonome werkplek, het nut van dataportabiliteit, de kracht van Europese jurisdictie en de uitdaging om een Toyota Prius te verkopen aan BMW-rijders.

Samenwerken in de jeugdstrafrechtketen

Wat gebeurt er als een kind in de jeugdstrafrechtketen terecht komt? Hoe werken het Openbaar Ministerie, de Rechtspraak en al hun ketenpartners samen in de wetenschap dat het straffen van een jongere ook een pedagogisch effect moet hebben?

Otto en Martijn gaan hierover in gesprek met Heleen Rutgers, hoofdofficier van justitie van parket Midden-Nederland. Julia Mendlik, president van de rechtbank Rotterdam. En Mohamed Hedi, die als ervaringsdeskundige het perspectief van de jongeren waar dit over gaat bespreekt.

Hoe zorgen we dat jongeren, slachtoffers en samenleving ervaren dat de overheid werkelijk van waarde is? Want een jongere die het jeugdstrafrecht ingaat, komt daar als het goed is ook weer uit en heeft dan nog een leven voor zich. Hoe bereiden we die jongeren daarop voor? Als je weet dat slechts 40 procent van de jeugdstrafrechtzaken binnen de norm van 180 dagen tot een rechterlijk vonnis wordt afgehandeld. Dan is de vraag niet alleen: hoe krijgen we zaken sneller door het systeem? Maar ook: wanneer helpt het systeem jongeren daadwerkelijk verder?

De Nederlandse Digitaliserings Strategie (NDS)

In welke cloud zetten we onze data? Hoe gaan we om met AI in publieke dienstverlening? Hoe worden we digitaal weerbaar en wat verstaan we onder digitaal vakmanschap? Complexe vragen die elke overheidsorganisatie voor zichzelf dient te beantwoorden, waarbij het helpt om samen op te trekken. De Nederlandse Digitalisering Strategie (NDS) is het programma waarmee het Rijk, provincies, gemeenten, waterschappen en publieke dienstverleners als één overheid werken aan dit soort vraagstukken op het gebied van de digitale overheid.

In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte spreken Otto en Martijn met Erik Jan Boon, programmadirecteur Nederlandse Digitalisering Strategie. Ook schuift Martijn Groenewegen aan, CIO bij de gemeente Eindhoven en voorzitter van het CIO Beraad bij de vereniging van informatiemanagers bij gemeenten IMG 100.000+. Als derde tafelgast schuift Bart Geerdink aan, als programmamanager NDS bij de VNG.

Een zeer actueel gesprek, want ondanks dat de NDS-Raad als adviesorgaan stopt, gaat de NDS als strategische koers gewoon door. Hoe werkt zo’n programma zonder direct mandaat, centraal budget of formele bevoegdheid? Lukt het de koplopers om met bestaande mensen en middelen herbruikbare resultaten op te leveren? Welke rol kan een Nederlandse Digitale Dienst hierbij in de toekomst gaan spelen?

Duidelijk is dat publieke dienstverleners zoals gemeenten niet afwachten tot het Rijk klaar is met beleid maken. Zij zien zichzelf als kraamkamer van de digitale overheid en gaan liever nu aan de slag met urgente zaken zoals cloud, data en AI. Wat dat oplevert beluister je in deze aflevering van podcast de Publieke Ruimte.

Maatschappelijke weerbaarheid

Wat betekent het voor de publieke dienstverlening als systemen uitvallen en verstoringen langer duren dan waar we op voorbereid zijn?  Over welke rampen hebben we het eigenlik? Waar ligt het kantelpunt tussen risico en crisis? Hoe bereid je een organisatie voor op langdurige ontwrichting? Wie bepaalt dan wat er in de keten prioriteit krijgt als iedereen wordt geraakt? Wat is de rol van oefeningen hierbij?

Otto en Martijn spreken hierover met Don O’Floinn, hoofd van het Nationaal Crisiscentrum, die dagelijks werkt aan het duiden van dreigingen en scenario’s. Ook is Patricia Zorko te gast. Zij is plaatsvervangend directeur-generaal bij Rijkswaterstaat, verantwoordelijk voor het beheer van vitale infrastructuur. En we spreken met Remco Bakker, bestuurder bij het CIZ en voorzitter van de Rijksbrede Benchmarkgroep.

Interessante inzichten over de wendbaarheid van organisaties, de mogelijkheid om van online weer terug te vallen op offline dienstverlening en de uitdaging om centrale organisaties om te klappen naar een decentrale hulpstructuur. Zaken waar niet iedereen dagelijks over nadenkt, maar dat eigenlijk wel vaker zou moeten doen. Wees voorbereid!

Ilja Leonard Pfeiffer over Absolute democratie

Ilja Leonard Pfeijffer legt in zijn nieuwe boek 'Absolute Democratie' uit hoe de democratie en de rechtsstaat in Europa en elders hun glans verliezen en worden ontmanteld. Ilya schetst een wereld waarin recht ondergeschikt wordt gemaakt aan het recht van de sterkste. Hij ziet dat Europa niet alleen door vijanden, maar ook door bondgenoten wordt bedreigd. Een groeiende wereld waarin winnaars van verkiezingen het idee hebben dat ze alleen maar rekening hoeven te houden met de wensen van hun eigen achterban. Kortom; een wereld waarin absolute democratie de constitutionele democratie in kleine stapjes verdringt.

Op uitnodiging van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties ging Otto voor een volle zaal ambtenaren met Ilya in gesprek. Dat deed hij samen met Boudewijn Steur (directeur Kennis, Internationaal, Europa en Macro-economie) en Ellen van Doorne (directeur Democratie en Bestuur). We bespreken hoe ambtenaren moeten omgaan met de geleidelijke normalisering van extreme standpunten. En op welke manier zij hun werk integer kunnen doen zonder vermorzeld te worden op het speelveld waar ze zelf onderdeel van uitmaken. Kortom, hoe je recht kan doen aan je ambtseed in roerige tijden. Luister mee naar dit vurige pleidooi tegen de onverschilligheid!

Makkelijk was nog nooit zo moeilijk

Geld betalen of ontvangen van de overheid kan veel simpeler. Waar je nu van iedere uitvoeringsorganisatie afzonderlijk een brief krijgt met een betaaloverzicht en instructies, zou het toch veel makkelijker zij als we dit overheidsbreed organiseren?

In deze aflevering bespreken Otto Thors en Martijn Grimmius twee initiatieven die dit systeem proberen te veranderen. Als eerste is te gast Sianne van Rhee MSc. CPC, programmamanager bij het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB). Zijn vertelt over het overheidsbrede programma Clustering Rijksincasso, gericht op meer samenhang in vorderingen en schulden. Ten tweede spreken ze met Vincent van der Ploeg, auditmanager bij de Auditdienst Rijk. Hij deed onderzoek naar de resultaten van het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM). Ook schuift veranderkundige Daniël Wolfs aan om dit soort transities in een breder perspectief te bieden.

Welke belemmeringen kom je tegen als je met een radicaal klantperspectief processen inricht? Is de Informatievoorziening daar al klaar voor en staat de huidige wetgeving dit al toe? Wat is de rol van ambtelijke zelfcensuur en wanneer is ‘goed’, goed genoeg? Een boeiend gesprek over de zoektocht naar het combineren van urgentie en actie.

Deze opname vond plaats in Nieuwspoort als onderdeel van de Staatpraat van programma Staat van de Uitvoering op 24 maart jl.

Gebiedsgericht werken

Netcongestie – de file op ons elektriciteitsnet – zet overheid en regio's klem met botsende plannen, versnipperde verantwoordelijkheden en opeenstapelende regelingen. Is dit nou vooral een capaciteitsprobleem of een organisatieprobleem?

In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaan Martijn Grimmius en Otto Thors in gesprek met Laurens Gijsbers (Programmamanager Energiesysteem, RVO) en Elmar Naber (programmamanager ORTESE, provincie Drenthe) over een nieuwe aanpak.

In Emmen, Nederland in het klein, passen zij gebiedsgericht werken toe: van individuele verduurzamingsplannen naar collectieve oplossingen via energiehubs, botsproeven en gebiedsboden. Ontdek hoe deze variant van opgavegericht werken systeeminzicht creëert, cumulatieve effecten tackelt en regie brengt in een versnipperd landschap.

Lessen voor een Responsieve Overheid

Zo'n twee jaar geleden verscheen het rapport 'De gebroken belofte van de rechtsstaat'. Dit rapport van de Staatscommissie Rechtsstaat bevatte 10 verbetervoorstellen voor het onderhoud van de rechtsstaat met oog voor de burger. Wat is er van deze voorstellen terecht gekomen? Wat doet het nieuwe kabinet met de aanbeveling om het contact met burgers te verbeteren? En hoe kunnen ambtenaren in hun dagelijkse werk de verbetervoorstellen nu al toepassen? Martijn en Otto spreken met Marc Hertogh, vicevoorzitter van de Staatscommissie Rechtsstaat en hoogleraar rechtssociologie, en André Verburg, rechter bij de afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State en hoogleraar Rechtsbescherming tegen de overheid. 

Dag van Beleid 2026 - Herijking van het Beleidskompas

Op maandag 26 januari vond de Dag van Beleid plaats in de Fokker Terminal in Den Haag. Otto was daarbij te gast en sprak met verschillende sprekers, standhouders en bezoekers. In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaat hij samen met Martijn op zoek naar manieren om de kwaliteit van beleid te verbeteren aan de hand van het Beleidskompas.
Centraal staan de oproepen en beschouwingen van columnist en adviseur Kustaw Bessems. Hij pleit voor meer presentie en urgentie om de manier waarop we beleid maken structureel te veranderen. Ook spreken we met Erik Bezem (directeur-generaal Straffen en Beschermen bij het ministerie van Justitie en Veiligheid) over opgavegericht werken. En pleit Loes Mulder (Secretaris Generaal van het Ministerie van OC&W) voor topsturing vanuit een gezamenlijke bestuursraad.
Daarnaast veel praktische ervaringen van collega’s over werken vanuit burgerperspectief, participatie, uitvoerbaarheid, doenlijkheid, ambtelijk vakmanschap, publiek leiderschap, gedragsdeskundigheid, beleidskwaliteit en -evaluaties.