De Publieke Ruimte

Overhead bij de Overheid

Publieke dienstverlening kan niet zonder bedrijfsvoering en lijnmanagement. Maar deze overhead moet wel in balans zijn met het primaire proces. Uit de Benchmark Venster voor Bedrijfsvoering blijkt dat de helft van de totale formatie van kerndepartementen uit overheadfuncties bestaat. Bij gemeenten en waterschappen is dat een kwart. En bij uitvoeringsorganisaties ongeveer een vijfde. Maar wat zeggen die cijfers? Hoe gebruik je zo’n benchmark om te verantwoorden, te sturen en te leren?

Op 11 september vond in Utrecht de Dag van de Duiding plaats. Deze dag werd georganiseerd door Venster voor Bedrijfsvoering in samenwerking met de Rijksbrede benchmarkgroep. We namen de bedrijfsvoering van uitvoeringsorganisaties, provincies, waterschappen en gemeenten onder de loep. Waarom is de externe inhuur gestegen van 10% naar ruim 15%? Hoe staat het met het datagestuurd werken? Hoe kunnen we de (digitale) weerbaarheid van overheden vergroten?

Martijn en Otto blikken terug op deze dag aan de hand van de inzichten van Mariël Middendorp (secretaris-algemeen directeur bij het Hoogheemraadschap van Rijnland), Zeger Baelde (directeur Bedrijfsvoering bij RDW) en Connie Eli (directeur Dienstverlening bij de gemeente Amsterdam). Samen met organisatieadviseur Mark Huijben werpen ze een kritische blik op de overhead van de overheid. 

Staat van de Uitvoering 2025 - Toekomst impressies

De Staat van de Uitvoering heeft een aantal toekomstimpressies gepubliceerd die een inkijkje geven in hoe de publieke dienstverlening er in 2035 uit zou kunnen zien. In deze aflevering roept stuurgroepvoorzitter Abdeluheb Choho (directeur-generaal RVO) op om daadwerkelijk over te gaan tot breedvoerige vereenvoudiging van beleid om de publieke dienstverlening te verbeteren.

Martijn en Otto spreken over proactieve dienstverlening met Hans Ouwehand (voorzitter Raad van Bestuur CAK). Over dienstverlening aan ondernemers rond verduurzaming met Rodrique Engering (voorzitter Raad van Bestuur KvK). Jasper van Dijk (econoom en onderzoeksleider bij het Instituut voor Publieke Economie) reikt ideeën aan voor de vereenvoudiging van inkomensondersteuning. En Loes Mulder (secretaris-generaal OCW) geeft haar visie op vernieuwing van beleidsvorming.

Ook de politiek in Nederland is op zoek naar een betere balans tussen beleid en uitvoering. Daarom vertellen vier kandidaat-Tweede Kamerleden over hun toekomstvisie op de publieke dienstverlening: Inge van Dijk (CDA), Nathalie van Berkel (D66), Rens de Boer (VOLT) en Luc Stultiens (GroenLinks-PvdA). 

Publiek leiderschap in de uitvoering

Uitvoeringsleiderschap is een bijzondere vorm van publiek leiderschap. Leiders in de uitvoering moeten zowel de buitenwereld (maatschappij, politiek, media) als de binnenwereld (medewerkers, systemen, processen) begrijpen en met elkaar verbinden. 

Maar hoe voorkom je een spagaat tussen binnen- en buitenwereld? 

 

In deze aflevering van podcast De Publieke Ruimte gaan we met Zeger van der Wal (hoogleraar Universiteit Leiden) in gesprek over zijn nieuwe boek getiteld “Uitvoeringsleiderschap”. Te gast zijn de overheidsmanager van het jaar 2024 Miriam Twilt-Mendonça (vestigingsdirecteur Detentiecentrum Rotterdam) en de bestuursvoorzitter van het UWV Maarten Camps. 

 

Zijn uitvoeringsleiders meer praktisch ingesteld en oplossingsgericht dan hun beleidscollega’s? Hoe sturen zij op rollen, afspraken en relaties? Welk voorbeeldgedrag is onmisbaar en hoe zichtbaar kan een publiek leider zich opstellen in de media? 

We schetsen een profiel voor publieke leiders in de uitvoering en bespreken zaken zoals de maatschappelijke antenne, het politiek ambtelijk samenspel, operational excellence, en de onmisbare ‘can do’-mentaliteit.

Dag van de Publieke Dienstverlening 2025

Op 4 juni werd in Den Haag voor de vierde keer de Dag van de Publieke Dienstverlening georganiseerd. Onder het motto: De kracht van samen - 'publieke dienstverlening in beweging' - kwamen zo'n 500 professionals werkzaam bij beleid, uitvoering, politiek én betrokken burgers bij elkaar om ervaringen uit te wisselen en van elkaar te leren.

Martijn en Otto gingen deze dag op zoek naar publieke dienstverleners die hun werk aanpassen aan de menselijke maat, anders organiseren om wendbaar te zijn, of innoveren gericht op toekomstige opgaven.

Ze gingen in gesprek met: 

• Christa Klijn (directeur-generaal Werk aan Uitvoering) over de kracht van de gezamenlijke beweging
• Tweede Kamerleden Don Ceder (CU) en Thom van Campen (VVD) over de noodzaak van vroegtijdige politieke aandacht voor de uitvoering
• Abdeluheb Choho (directeur-generaal RVO) over opgavegericht werken bij de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland
• Pieter Duisenberg (president Algemene Rekenkamer) over de noodzaak van goede uitvoeringstoetsen
• Patrick Haveman over de effecten van zijn voorbeeldgedrag als integraal klantmanager Werk en Inkomen bij de gemeente Hengelo
• Maike Klip over de lessen van programma Clustering Rijksincasso (CRI)
• Jacco Brouwer over de verantwoorde inzet van AI en digitale assistenten namens de VNG

Terugblik op een bruisende dag vol boeiende gesprekken!

Leren van affaires

Schades die zijn ontstaan na gaswinning in Groningen, overstromingen in Zuid-Limburg en werkzaamheden aan het kanaal Almelo-Den Haandrik, zijn bestempeld tot “affaires”. Hoe ver moet het komen voordat grove fouten een affaire worden genoemd? Hoe reageren overheden daarop? En welke rol speelt erkenning als brug naar herstel en afhandeling?

Frits van der Meer (Emeritus hoogleraar) en Gerrit Dijkstra (Universitair docent) van de Universiteit Leiden deden in opdracht van de Staat van de Uitvoering onderzoek hiernaar. Zij publiceerden het rapport 'Van euforie tot misère: wat valt er te leren uit 'Affaires'. Otto en Martijn gaan hierover in gesprek met de onderzoekers, en met Theodor Kockelkoren (inspecteur-generaal van het Staatstoezicht op de Mijnen, SODM). Hij is nog dagelijks bezig met de gevolgen van gaswinning in Groningen. Welke lessen heeft SODM getrokken en welke rol zouden toezichthouders in het algemeen kunnen spelen bij het voorkomen van affaires?

Arre Zuurmond - Dwars door de orde

Arre Zuurmond zwaait af als regeringscommissaris Informatiehuishouding met het boek 'Dwars door de Orde' waarin hij terugblikt en vooruitkijkt. Otto en Martijn spreken met hem over zijn kritische analyses en dwarse denkrichtingen die noodzakelijk zijn voor een democratische, weerbare en dienstbare overheid.

Ook aan het woord komen columnist Kustaw Bessems, voormalig Rijks-CIO Dion Kotteman, GOV-Tech professor Nitesh Bharosa en adviseur Jaring Hiemstra. Centraal staat de vraag aan welke knoppen we moeten draaien om te transformeren tot een responsieve en proactieve overheid.

De lessen van Simon Sibma (SVB)

Simon Sibma werkte ruim 40 jaar voor de Publieke Zaak. Hij gaf leiding bij de Belastingdienst, het Centraal Justitieel Incassobureau en de Sociale Verzekeringsbank. Daarnaast was hij een van de boegbeelden van het programma Werk aan Uitvoering én zat vlak voor zijn afscheid ook nog ‘even’ in de Spoedadviescommissie hersteloperatie toeslagen. Op 1 april ging hij met pensioen en droeg hij zijn rol als voorzitter van de raad van bestuur van de SVB over aan Diana Starmans. Martijn en Otto blikten vlak voor zijn pensioen met hem terug op een rijke carrière. Welke lessen heeft hij geleerd en geeft hij door? Daarnaast vertelt een aantal oud-collega's ook over de lessen die ze van hem hebben geleerd. Zo horen we onder andere Ietje de Vries (facilitair medewerker SVB), Christine Nijkamp (concern directeur gemeente Enschede), Annette Veenstra (directeur dienstverlening en incasso bij het CJIB), Loes Mulder (SG van OC&W) en Chris Driessen (cliëntenraad SVB). 

Zo kan het ook!

Wat kun je leren van dingen die goed gaan bij de overheid? Otto en Martijn bespreken verschillende goede voorbeelden die zijn gebundeld in het nieuwe boek ‘Zo kan het ook’ dat werd gepresenteerd tijdens de StaatPraat van Staat van de Uitvoering op 20 maart in Nieuwspoort.

Te gast zijn Paul ’t Hart (hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht en lid van de WRR), Nannette van Schelven (directeur-generaal bij de Douane) en Alexander Pechtold (algemeen directeur bij het CBR). Met inspirerende verhalen van Regina Havinga over Ruimte voor de rivier bij Rijkswaterstaat, Stan Kaatee over de Noodmaatregel Overbrugging Werkgelegenheid (NOW), Jos Geurts over de Groene Loper in Maastricht en Maurits Hendriks over het Nederlandse Topsportbeleid van NOC-NSF.

Een leerzaam gesprek over doelvervlechting, leiderschap, tussenruimte, keuzes durven maken en nog veel meer!

Dealen met de WOO

Openheid is van belang om het vertrouwen in de overheid te vergroten. Want meer transparantie kan leiden tot meer legitimiteit. Een Open Overheid klinkt mooi, maar blijkt in de praktijk niet eenvoudig te realiseren. Is het nou een kwestie van moeten, vanwege de wet? Of mag je van iedere ambtenaar een intrinsieke motivatie verwachten om open en transparant te zijn? En als ze dat al zijn, krijgen ze daarvoor dan wel de juiste instrumenten aangereikt? Hoe organiseren overheden dat samenspel van mensen, processen en technologie? Kortom; Hoe moet je dealen met de WOO? 

Otto en Martijn vragen het aan Serv Wiemers (directeur van de Open State Foundation), Sofie Bustraan (informatiecommissaris van de Gemeente Amsterdam) en Bas van Beek (WOO-coördinator bij journalistiek platform Follow the Money). Ook beluisteren we ambtenaren van verschillende ministeries die aangeven hoe er bij hen zorgvuldig en open wordt gewerkt. Aan het woord komen Mahad Kutub, strategisch adviseur bij Economische Zaken, Patricia Moeskops, adviseur bij de Rijksorganisatie voor Informatiehuishouding dat valt onder Binnenlandse Zaken en Erik Stenfert Kroese, corporate woordvoerder bij Financiën.

Risicoleiderschap

“Een slimme overheid is op onzekerheid voorbereid!” Maar hoe bespreek je onzekerheden? Hoe bereid je een organisatie daarop voor? Wie voert dat gesprek en hoe voorkom je ondermaatse prestaties door overmatig risicomanagement? Martijn en Otto gaan erover in gesprek met Martin van Staveren. Hij is verbonden aan Universiteit Twente en Nyenrode en schreef meerdere boeken over risicoleiderschap. Daarnaast is Erik Boers te gast. Hij is senior adviseur bedrijfsvoering bij Douane Nederland en vertelt welk effect het voeren van een risicodialoog heeft op het functioneren van de organisatie op korte en lange termijn. Ook luisteren we naar het verhaal van Anouk Post van Politie Nederland. Zij vertelt hoe haar organisatie op steeds meer terreinen risicoleiderschap in de praktijk toepast.

De Rijksbrede Benchmarkgroep (RBB) organiseert verschillende keren per jaar een leerkring over dit onderwerp. Meer weten? Ga naar https://rbbgroep.nl/groups.